malarstwo

Malarstwo to jedna z gałęzi sztuk plastycznych, w której na płótnie lub innym podłożu (takim jak papier, drewno, szkło, laka czy beton) umieszcza się barwy. W sztuce słowo "malarstwo" (bądź "malowanie") może oznaczać również całość czynności, takich jak szkic, kompozycja i malowanie, którym dany artysta malarz oddaje się w procesie twórczego wyrażania konkretnego zamierzenia artystycznego.
Malarstwo ukazuje różnorodność zamierzeń twórczych artystów. Przykładowo, malarstwo naturalistyczne, gdzie przedmiot zainteresowań autora odwzorowany jest bardzo realistycznie (jak w przypadku martwej natury bądź malarstwa pejzażowego), różni się od malarstwa fotograficznego czy abstrakcyjnego, tak samo jak dzieła malarskie różnić się mogą wydźwiękiem symbolicznym, emocjonalnym, politycznym, czy zawartością narracyjną. W wielu dziełach w historii malarstwa widać dominację treści duchowych i religijnych, od malowideł na ceramice przedstawiających postacie mitologiczne, po sceny biblijne, takie jak te przedstawione na ścianach i sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej, czy obrazy przedstawiające ciało ludzkie jako obiekt posiadający znaczenie religijne.

Mona Lisa autorstwa Leonarda da Vinci jest jednym z najbardziej znanych obrazów w świecie Zachodu.

Wprowadzenie do malarstwa

Podstawą procesu malarskiego jest postrzeganie i odwzorowanie natężenia światła. Każdy punkt przestrzeni cechuje inny stopień natężenia światła, co na obrazie można przedstawić za pomocą bieli, czerni i wszelkich pośrednich odcieni szarości. W praktyce malarze podkreślają kształty przedmiotów umieszczając obok siebie na obrazie powierzchnie cechujące się różnym natężeniem, a dzięki zestawieniu określonych barw (o równym nasyceniu) mogą przedstawić kształty symboliczne. Istnieje różnica pomiędzy podstawowymi środkami, którymi posługuje się malarstwo, a tym, jakie pojęcia malarstwo organizują, jak na przykład określone rodzaje kształtów geometrycznych, różne kąty ujęcia i organizacja przedstawionej sceny (perspektywa), a także treści symboliczne. Dla przykładu, malarz, obserwując białą ścianę, postrzega obszary o różnym natężeniu światła, na które wpływają cienie i odbicia rzucane przez przedmioty znajdujące się w pobliżu obiektu, ale jest równocześnie świadomy, że nawet w zupełnej ciemności ściana pozostanie ścianą białą. Podobnymi abstrakcyjnymi kategoriami posługuje się rysunek techniczny, gdzie grubość linii jest wartością umowną, a linie przedstawiają krawędzie wyidealizowanego przedmiotu, chociaż sposób jego postrzegania może być inny niż w malarstwie.

Barwa i odcień w malarstwie mają równie ogromne znaczenie, jak ton i rytm w muzyce. To, jakie wartości kolorów postrzegamy, jest w dużej mierze subiektywne, natomiast barwy każdy człowiek odczuwa psychologiczny wpływ kolorów, choć wpływ taki zależy od kultury. Na Zachodzie kolor czarny wiąże się z żałobą, na Wschodzie natomiast funkcję tę pełni kolor biały. Istnieje wiele różnych teorii barw, autorstwa malarzy, teoretyków sztuki, pisarzy i naukowców, takich jak Goethe, Kandinskij, czy Newton. Same słowa odnoszące się do kolorów zawsze zawierają w sobie uogólnienia – na przykład słowo "czerwony" odnosi się do szerokiego zakresu odcieni czystej barwy czerwonej w obrębie światła widzialnego. Nie istnieje żaden system symboli, który pozwalałby określać poszczególne barwy tak dokładnie, jak symbole nut w muzyce (C, C#, itd.). W oczach malarza barwy nie dzielą się po prostu na podstawowe i pochodne (proste i złożone), takie jak czerwony, niebieski, zielony, brązowy, itp. W praktyce malarskiej używa się barwników, tak więc dla artysty "niebieski" może oznaczać każdy z wielu odcieni, takich jak ftalocyjan, błękit paryski, indygo, kobaltowy, ultramaryna, etc. Techniki malarskie nie opierają się raczej na znaczeniu psychologicznym czy symbolicznym barw. Kolory składają się jedynie na część potencjalnie wynikającego z ogólnej zawartości malowidła psychologicznego odbioru obrazu. Oznacza to, że percepcja dzieła malarskiego jest procesem wysoce subiektywnym. Analogiczne podobieństwo między sztuką malarską a muzyką jest bardzo wyraźne – ton muzyczny (na przykład "C") odpowiada natężeniu światła w malarstwie, "odcień" odpowiada muzycznej dynamice, a specyfika barw obrazu przypomina barwę tonu instrumentu muzycznego – pomimo iż wartości te nie tworzą melodii muzycznej, wpływają na jej odbiór.

Georges Seurat (1859-91) - Cyrk, (1887-88)

Rytm jest w malarstwie elementem równie ważnym jak w muzyce. Rytm możemy zdefiniować jako przerwę w obrębie danej jednostki (sekwencji). Przerwa ta pozwala na włączenie się sił twórczych i dodaje coś nowego – formę, melodię, czy barwę. Forma, tak jak każdy inny rodzaj informacji zawartej w dziele sztuki, ma w jego odbiorze ogromne znaczenie i bezpośrednio wpływa na wartość estetyczną obrazu. Wynika to z faktu, że wartość estetyczna zależy od wyniku działania wielu czynników – innymi słowy, nieskrępowanie (poruszania się) percepcji wywołuje wrażenie piękna. Wolny przepływ energii, zarówno w sztuce jak i w innych formach "techne", wpływa bezpośrednio na wartość estetyczną dzieła.

Współcześni twórcy poszerzają zasób technik malarskich o nowe sposoby wyrazu, takie jak kolaż, który zaczęto stosować w epoce kubizmu i którego nie można właściwie uznać za technikę malarską w znaczeniu tradycyjnym. Niektórzy nowocześni malarze korzystają z nowych materiałów, takich jak piasek, cement, słoma, czy drewno, ze względu na ich fakturę. Przykładem takiej praktyki są dzieła Jeana Dubuffeta i Anzelma Kiefera. (Coraz większa grupa malarzy korzysta z techniki komputerowej umożliwiającej malowanie na płótnie cyfrowym, przy użyciu programów takich jak Photoshop, Painter i wielu innych. Obrazy te można później przenieść na prawdziwe płótno).

W 1829 roku powstała pierwsza fotografia. W ciągu drugiej połowy dziewiętnastego wieku techniki fotograficzne stopniowo ulepszano, a wraz z ich upowszechnieniem, zmalała na znaczeniu odwieczna funkcja malarstwa jako sposobu uchwycenia śladu przemijającej rzeczywistości. W obrębie wielu nurtów w sztuce powstałych w początkach dwudziestego wieku miejsce renesansowego widzenia świata zajmowały kolejno: impresjonizm, post-impresjonizm, fowizm, ekspresjonizm, kubizm i dadaizm. Ewolucja malarstwa wschodniego i afrykańskiego posuwała się jednak innym tokiem i nie wpływały na nią owe przemiany nurtów artystycznych.

Sztuka nowoczesna i współczesna odchodzi od pierwotnej funkcji malarstwa, jako rzemiosła i medium uwieczniania historii, w stronę konceptu i idei, co w latach sześćdziesiątych spowodowało pojawienie się opinii, że malarstwo, jako poważne medium wyrazu artystycznego, przestało już istnieć. Nie powstrzymuje to jednak obecnie żyjących artystów od zajmowania się malarstwem. Nieprawdziwość opinii, jakoby malarstwo jako dział sztuki dobiegło końca, udowadnia żywotność i różnorodność formy malarskiej, którą obserwujemy w 21. wieku. Obrazy tworzone obecnie charakteryzuje idea pluralizmu, jako odbicie czasów, gdzie trudno o jednomyślność (co nie powinno być uznawane za stan negatywny). Dominuje zasada "wszystko wolno". Każda droga osiągnięcia wyrażenia artystycznego znajduje obecnie swoich pionierów, co daje początek wielu wspaniałym, ważnym dziełom sztuki, których wartość często osądza rynek.

Malarstwo ostrych konturów, abstrakcja geometryczna, sztuka przywłaszczenia, hiperrealizm, fotorealizm, ekspresjonizm, minimalizm, abstrakcja liryczna, popart, op-art, ekspresjonizm abstrakcyjny, malarstwo barwnych płaszczyzn (color field painting), malarstwo monochromatyczne, neoekspresjonizm, kolaż, malarstwo intermedialne, asamblaż, grafika komputerowa, malarstwo postmodernistyczne, malarstwo neodadaistyczne, malarstwo eksperymentujące z płótnami o niestandardowym kształcie, murale o tematyce ekologicznej, tradycyjne malarstwo postaci, pejzaży i portretów, czy animacja malarska wykorzystująca warstwy szkła, to wybrane tradycyjne oraz nowożytne kierunki w malarstwie spotykane w 21. wieku.

Historia malarstwa

Malowidło naskalne przedstawiające tura (Bos primigenius primigenius), Lascaux, Francja, sztuka prehistoryczna.

Najstarsze malowidła, których wiek niektórzy historycy szacują na 32.000 lat, znajdują się w Jaskini Chauveta we Francji. Wykonano je za pomocą ochry i czarnych barwników, a przedstawiają one konie, nosorożce, lwy, bawoły, mamuty i ludzi, często w trakcie polowania. Malowidła jaskiniowe znaleźć można na całym świecie, na przykład we Francji, Hiszpanii, Portugalii, Chinach, Australii, Indiach, itp.
W kulturze Zachodu najczęściej spotykanymi technikami są malarstwo olejne i akwarelowe. Można znaleźć tutaj wiele tradycji dotyczących sposobu wykonania i tematu dzieła. Najpopularniejszą techniką w malarstwie wschodnim przez wieki było malowanie za pomocą tuszu. Tradycje malarskie Wschodu nie ustępują różnorodnością i głębią zachodnim.

Estetyka i teoria malarstwa

Apelles lub Sztuka malarstwa (detal), płaskorzeźba zdobiąca Dzwonnicę Giotta we Florencji, Włochy, Nino Pisano, 1334-1336

Estetyka, zwana "nauką o pięknie", leżała w centrum zainteresowań takich osiemnastowiecznych i dziewiętnastowiecznych filozofów jak Kant czy Hegel. Filozofowie klasyczni, jak Platon i Arystoteles, także tworzyli teorie sztuki, a także konkretne teorie malarstwa; Platon w swoich dziełach nie podchodził do malarzy (ani rzeźbiarzy) z szacunkiem, twierdząc, że obraz nie jest wstanie oddać prawdy i stanowi jedynie kopię rzeczywistości (cień w świecie idei), a malarstwo to zwykłe rzemiosło, podobne do szewstwa czy kowalstwa. W czasach Leonarda da Vinci, malarstwo lepiej już oddawało prawdę, niż sztuka wizualna starożytnej Grecji. Da Vinci miał wobec niego inny stosunek, który wyrażało powiedzenie "Pittura est cousa mentale" (malarstwo to rzecz umysłu). Kant w swoich dziełach wprowadził rozróżnienie pomiędzy pięknem a wzniosłością i był zdecydowanym zwolennikiem piękna. Pomimo iż rozróżnienie to nie odnosiło się wyłącznie do malarstwa, pojęć tych używali później malarze, tacy jak Turner i Caspar David Friedrich.

Hegel uznawał, że próba dojścia do uniwersalnego pojęcia piękna jest z góry skazana na niepowodzenie, a w jednym ze swoich esejów nazwał Malarstwo jedną z trzech sztuk "romantycznych", obok Poezji i Muzyki, z uwagi na jego symboliczne, wysoce intelektualne aspekty. Do malarzy, którzy opracowali własne teorie malarstwa, należą Kandinskij i Paul Clee. Kandinskij twierdził, że malarstwo ma wartość duchową i łączył barwy podstawowe z podstawowymi uczuciami i pojęciami, podobnie jak niegdyś Goethe i inni pisarze.

Ikonografia to dziedzina badań koncentrująca się na treści obrazów, bardziej niż na ich stylu. Erwin Panofsky, podobnie jak inni historycy sztuki, w analizie stara się wpierw zrozumieć to, co obraz przedstawia, następnie odcyfrować znaczenie tych treści w oczach odbiorcy z epoki, w której powstał obraz, aby w końcu zanalizować szersze, kulturowe, religijne i społeczne znaczenie dzieła.

W roku 1890 malarz paryski Marice Denis wypowiedział sławne zdanie: "Pamiętajcie, iż obraz, pierwej niż koniem, nagą kobietą, czy częścią jakiejś historii, jest płaszczyzną pokrytą określonym zestawieniem barw." [2] W podobnym duchu, wiele nowych nurtów w malarstwie powstałych w wieku dwudziestym zwróciło się w stronę refleksji nad techniką malarską, a nie światem zewnętrznym i przyrodą, na których skupiała się sztuka malarska wieków poprzednich. Jedno z najnowszych podejść teoretycznych do malarstwa znaleźć można w książce malarza Juliana Bella p.t. What is Painting? (pol. "Czym jest malarstwo?"), gdzie autor rozważa historię rozwoju twierdzenia, iż malarstwo wyraża uczucia i idee [3] W książce Mirror of the World Bell pisze: “Celem istnienia dzieła sztuki jest uchwycenie i zatrzymanie na sobie uwagi; celem istnienia historii sztuki jest porwanie uwagi w podróż autostradą zbudowaną na zgliszczach siedzib wyobraźni."

Techniki malarskie

Honoré Daumier (1808-79) - Malarz

Farby dzielimy zwykle według medium, w którym zanurzony lub zawieszony jest barwnik, co wpływa na ogólną charakterystykę użycia danej farby, w obrębie parametrów takich jak lepkość, mieszalność, rozpuszczalność, czas schnięcia, itp.

Przykłady:

Style malarskie

Terminu “styl" używa się w dwóch znaczeniach. Może on oznaczać charakterystyczne dla danego twórcy elementy wizualne, techniki i metody, albo szkołę lub nurt w malarstwie, z którym wiązany jest dany artysta. Przynależność malarza do danej szkoły lub grupy może oznaczać, że w rzeczywistości związany był on z konkretną grupą twórców, bądź też fakt, że analizy historyków sztuki umieszczają jego dzieła w kategorii określonego stylu. W analizach akademickich malarstwa współczesnego odchodzi się od pojęcia stylu, choć wciąż spotyka się je często w kontekście potocznym.

źródło: Wikipedia - painting

Valid XHTML 1.0 Transitional
Poprawny CSS!